Godzina myśli


W dniu 8 marca 1831 Słowacki opuszcza Warszawę i przez Wrocław udaje się do Drezna. Od tego momentu będzie az do końca swoich dni przebywać na obczyźnie. Na ten właśnie okres życia poety przypada powstanie w latach 1828 – 1833 ośmiu powieści poetyckich:
• „Szanfary”, „Hugo”, „Mnich”, „Arab”, „Jan Bielecki”, „Żmija”, „Lambro” oraz „Godzina myśli”. Łączą się one integralnie nie tylko z młodością biograficzną, ale i z młodością literacką Słowackiego. W perspektywie zaś rzutują zasadniczo na przyszłe drogi pisarstwa autora Kordiana i skomplikowane dzieje recepcji jego twórczości w okresie romantyzmu.
Pierwszą z nich „Szanfary. Łąki poematu arabskiego” ukończył autor w pierwszej dekadzie 1828 r. nawiązał tu poeta do tradycji Byrona, który wprowadził modę na orient. Podnietą jednak bezpośrednią było ofiarowane poecie przez Spitznagla tłumaczenia poematu arabskiego autorstwa Szanfarego, poety arabskiego z VI wieku. Utwór Słowackiego jest zbudowany z 14 luźnych fragmentów lirycznych powiązanych jedynie osobą bohatera- samotnika, gdzie mamy liczne niekonsekwencje, będące raczej przejawem słabości warsztatowej niż świadomego zabiegu artystycznego.
„Hugo” ma zwartą prostą, o wyraźnie zaznaczonych punktach akcje dramatyczną rozwijającą się dynamicznie w scenerii gotycko – krzyżackiej. „Hugo” kojarzy się z „Konradem są Wallenrodem” – istnieją związki głównie w sferze fabuły i kolorytu lokalnego.
Pisane w przede dniu powstaniu listopadowego „Mnich” i „Arab” nie zawierają żadnych przesłanek do wydarzeń współczesnych poecie. Słowacki powraca do tematyki orientalnej i konsekwentnie stawia barierę między światem swych utworów a wydarzeniami otaczającej go rzeczywistości.
Z czasów pobytu poety w Genewie pochodzą m.in. jego dwie ostatnie powieści poetyckie: grecki „Lambro”, „Godzina myśli”, napisana prawdopodobnie w pierwszych tygodniach 1833 r. Bohater tytułowy Lambro Canzani to postać historyczna, jeden z powstańców greckich walczących o wolność kraju w latach 1789-1790.
Ostatnią z cyklu powieści poetyckich jest „Godzina myśli”. Warto jednak pamiętać ze wbrew utartej opinii nie jest to utwór o charakterze autobiograficznym, mimo ze występują tu pewne zbieżności i odwołania do biografii poety. Obowiązuje tu daleko idąca stylizacja, która rozwija idee poetyckiej samotności, poetyckiej izolacji od zmiennej zależności społecznej i psychologicznej. Dlatego obraz dziecka „młodszego wiekiem” – jednego z dwóch bohaterów utworu odbiega znacznie od rzeczywistej biografii Słowackiego, jest świadomą stylizacją poetycka autolegendą. Zmierza bowiem autor do przełamania romantycznego mitu o arkadyjskim dzieciństwie, które z perspektywy lat jest kraina szczęścia. Zakwestionowanie tego mitu ma swe bogate i daleko idące konsekwencje literackie i filozoficzne w późniejszej twórczości Julka. Od „Godziny myśli” stosuje poeta tzw. metodologię dziecięcą, która początkowo osadzona jest w aurze tragizmu lecz później np. „Genezis z ducha”, tchnie optymizmem związanym z wiarą w nieśmiertelność.
Powieści poetyckie Słowackiego wyznaczają i organizują 3 główne integralnie powiązane elementy: bohater, osoba darzona przez niego miłością oraz owo „zarzewie cierpienia i nieszczęścia”, którym może być człowiek lub wydarzenie z przeszłości. Świat bohaterów to świat samotników renegatów, bojowników o swoja indywidualną niezależność, owych aniołów zła i nieszczęścia pokonanych jeszcze przed podjęciem walki. Strukturę nadrzędna zarówno obrębie gatunku jak i powieści poetyckich Słowackiego jest konstrukcja bohatera. Bohaterowi więc zostały podporządkowane wszystkie inne elementy i warstwy. Wzorując się częściowo na Byronie preferował Julek w swojej młodzieńczej twórczości głównie typ bohatera egzystencjalnego, czytając jednak wszystkie powieści Słowackiego układają się one w charakterystyczny cykl, który obrazuje stopniową ewolucje postawy ideowej i artystycznej poety. Odnosi się to również do warstwy problemowej tych utworów, dają się zauważyć 3 zasadnicze typy problematyki: egzystencjalna, patriotyczna, filozoficzno – estetyczna.
„Godzina myśli ” reprezentuje problematykę filozoficzno – estetyczną. Powstał tu wysublimowany eteryczny obraz człowieka wieku przenikliwe studium psychiki romantycznej. Utwór jest fragmentem biografii romantycznej poświeconej romantycznemu dziecku. Za novum uznać należy przełamanie przez poetę rozpowszechnionego w romantyzmie mitu o arkadyjskim dzieciństwie, kraj i czas lat dziecinnych dziecinnych utworze nie są oaza szczęścia, do której powraca się myślami i marzeniami z perspektywy dorosłego życia. Dziecko romantyczne przedstawione jest tu jako nieszczęśliwe zrezygnowane, smutne, stojące „nad przepaści życia brzegiem”. Jedna z centralnych wartości filozoficznych „romansu życia” jest egzystencja. We wszystkich powieściach poetyckich poprzedzających „Godzinę…” występuje koncepcja uwięzienia w egzystencji. „Godzina myśli” jest przełamaniem tej koncepcji. Szansa przekroczenia granic istnienia były m.in.: siła moralna, myśl – poznanie, sztuka lub historiozofia wolności i postępu.
Bohaterami „Godziny…” są „dzieci dwoje”. Młodsze jest poetą i dlatego dzięki poezji określać będzie swoją przyszłość i sens dalszego życia. Wykorzysta zatem „dziecko z czarnymi oczami” szansę uwolnienia z zaklętego kręgu praw egzystencji. W odróżnieniu od swego starszego towarzysza, który nigdy nie potrafił wcielić w czyn swych marzeń, musiał zginąć śmiercią samobójczą zabity „głodem wrażeń”. „Godzina…” staje się pierwszym utworem Julka, w którym wykrystalizuje się formuła egzystencji otwartej i mimo że będzie funkcjonować równolegle z koncepcją egzystencji zamkniętej, uzyska walor pierwszoplanowy. Utwór zdecydowanie odbiega od reguł kompozycyjnych i narracyjnych powieści poetyckiej. Kleiner pisał, że w dziele ty po raz pierwszy w naszej literaturze przedmiotem poezji staje się tylko czysta teść psychiczna poezji i z niej tylko płynie piękno”. Zamiast dynamiki rozwija się tu szeroka meandryczna relacja, pełna subtelności wyciszeń i stonowanego oświetlenia. St. Traugutt wskazywał, iż łączy w sobie cechy powieści poetyckiej elegii.

Previous Prawa konsumenckie.
Next Dobre rozwiązania to zarabiająca firma